Review: boek ‘Klimaatmores’ van Bas Eickhout

Radicaal naar een andere norm

Bas Eickhout hoort bij de klimaathelden van deze tijd. In zijn eerste boek ‘klimaatmores’ beschrijft Eickhout onthullend het EU en internationale ‘onderhandelmoeras’ van politieke besluitvorming. In Brussel strijd hij als Groen Links EU parlementariër onvermoeibaar om de wereld te beschermen tegen de verwoestende effecten van klimaatverandering.  Met groene bokshandschoenen van de boekomslag deelt hij ook stevige klappen uit aan Nederlandse politici die goed klimaatbeleid traineren. Ter bescherming van de fossiele industrie.  Hier en daar rammelt het boek in de opbouw. Toch is het een leuk boek. Oer Hollands in de taal en absoluut de moeite waard om voor naar de boekhandel te gaan.

Urgentie klimaatstrijd

Gelukkig begint het boek met het allerbelangrijkste. De noodzaak voor de Nederlandse politiek een ambitieuzer klimaatbeleid te voeren. Voorafgegaan door een mooi voorwoord van oud D66 leider Jan Terlouw. Die legt in een paar woorden de oorzaak van klimaatverandering uit. Voor twijfelaars over causaliteit en oplossingen laat hij terecht geen ruimte. We zijn zelf verantwoordelijk voor de toekomst van onze planeet.

Bas opent direct de aanval op het loopgravengevecht van premier Rutte en minister van economische zaken Henk Kamp. Het kabinet wil Nederland laten geloven  dat we het fantastisch doen. Nederland is op hernieuwbare energie een van de slechtst presterende landen. Het herhalende, bezwerende mantra van uitstel op uitstel pakt Eickhout direct bij de kern vast. Met zijn vraag: ‘Pakt u de bullshit bingokaart er even bij?’ Hij ziet ook hoopvolle ontwikkelingen. Topman Paul Polman, CEO van Unilever, reist stad en land af met tomeloze ambities.

Kopenhagen

De overstap van klimaatwetenschapper bij het Planbureau voor de Leefomgeving naar het Europarlement volgt in 2009. Snelheid om de groene groei aan te jagen bij een groter publiek motiveert hem. Het veelbesproken debacle van de klimaattop in Kopenhagen 2009 is een rauwe afknapper. Prachtige opent de schrijver de scene met:  ‘Mannen in pakken en vrouwen in keurige rokjes staan blauwbekkend in de rij voor de ingang van het Deense Bella Center’.

De EU wordt als een kind aan de kant gezet als Obama en zijn counterpartners van China arriveren. Twee weken van zware onderhandelingen schuiven ze opzij om hun eigen agenda er door te drukken. De persoonlijke frustratie van Eickhout komt tot een uitbarsting wanneer hij PvdA leider Diederik Samsom ‘in die klotebar, in dat kloteconferentiecentrum ‘ er genadeloos van langs geeft. Zijn verwijt : de idealist in Samsom verliest het van de politicus. Samsom verdedigt het slappe akkoord bij Pauw & Witteman op nationale TV als een overwinning van de EU. Het strakke marstempo in de vertelstijl van Bas zette mij thuis bij het lezen er toe aan ‘Intocht der Gladiatoren’ van het Duitse Luftwaffenmusikkorps als achtergrondmuziek te laten toeteren en blazen. Heerlijk!

Weeffout

In de tweede helft van het boek neemt de wolligheid van de taal toe. Het neigt naar klassieke Groen Links taalconstructies. Iets te veel onnodig samengestelde zinnen. Meer komma’s. Elk boek verliest vaart met voegwoorden zoals ondanks, zodat, waarbij, daarmee, omdat, en voordat etcetera.  Nog dodelijker is het veelvuldig gebruik van het woordje ‘maar’. Het woordje ‘maar’ is de noodrem voor alle vooruitgang. In elke tekst kan je in 90 procent van alle zinnen de woordjes ‘maar’ en voegwoorden probleemloos weglaten. Dat zette mij aan het denken over structuuropbouw en grondvragen die het boek dragen. 

In de logische plotopbouw van een Hollywoodfilm werkt het script toe naar een finale. Een dramatische ontknoping. Die ligt besloten in een kernvraag die het hele verhaal voortdrijft. ‘Lukt het de held om… (het grote gevaar )te overwinnen?’  De spanning zweept op tot het laatste moment. Het boek van Bas Eickhout is geen fictie, het is zijn werkelijkheid. Dat zijn geen equivalente pariteiten met Hollywooddrama’s.

Toch. Kijk je goed, dan zie je in zijn debuut ‘klimaatmores’ een vervlechting optreden van 3 conflicterende kernvragen. Hij start met: ‘ik beschrijf hoe klimaatbeleid tot stand komt. Hortend en stotend.’ De ondertitel ‘radicaal naar een andere norm’ botst met dit beschrijvende karakter. In die resolute typering ligt de vraag opgesloten: ‘hoe gaat de held het klimaatbeleid radicaal veranderen?’ Die vraag wordt beperkt beantwoord als voertuig van het verhaal. Dat komt door zijn eerder ingenomen positie als beschouwende deelnemer. Gaandeweg het boek maakt de auteur de transitie naar de negatieve kernvraag ‘hoe kan het dat het in Nederland niet lukt met het klimaatbeleid?’ Die meanderende opeenvolging is geen opmaat voor effectieve oppositie. Al is dit boek geen pamflet.

‘Huppelend naar de trein’

Dat gezegd hebbend, blijf ik onverminderd fan van Bas Eickhout en zijn debuut ‘klimaatmores’. Hij bewijst zijn kracht als politicus in het hoofdstuk ‘De slag om de F gassen’. F-gassen zijn broeikasgassen die worden gebruikt in koelkasten, vrieskisten, koelwagens, airco’s en isolatiemateriaal. Aangesteld als rapporteur wil hij een zo scherp mogelijke norm door het Europees Parlement loodsen. Het slagveld van de jarenlange rondes van onderhandelingen met 751 Europarlementariërs, de muiterij binnen fracties en obstructies bij 28 lidstaten deelt hij met ons, het leespubliek, op zijn eigen heldere,  authentieke en betrokken manier.

Door zijn succes op dit dossier schopt hij het in 2014 tot nummer 1 in de ‘Duurzame 100’ lijst van het dagblad Trouw. Ik ben enthousiast over mooie taalvondsten. Zoals ‘je weet dat het een lange zit gaat worden als je mensen opeens broodjes met kaas, zakken nootjes en snoepgoed uit hun aktetassen op ziet diepen’. Dat zie ik direct voor me. Zijn ras politieke inzicht is zonneklaar omdat Eickhout een paar treffende voorbeelden geeft op welk moment een politieke strijd is beslecht. Al voor het complete akkoord formeel door alle partijen is aangenomen. In een schitterend, legendarisch tafereel toont hij hoe Eurocommissaris voor het Klimaat Connie Hedegaard op de klimaattop in Durban midden in de enorme vergaderzaal om drie uur ’s nachts de deal sluit met de milieuminister Natarajan van India. Omringd door tientallen journalisten en nieuwsgierigen.

Heerlijke persoonlijke notitie na het persbericht van de Amerikaanse autoriteit EPA over het Volkswagenschandaal ‘mijn eerste woede heb ik er inmiddels uit gefietst’ . Bij het F-gassen dossier gaat hij op station Den Haag ‘huppelend naar de trein’ als vanuit Litouwen een doorslaggevend telefoontje komt. Met een verlossende vraag die de vastgelopen kwestie weer helemaal in de gewenste richting terugschuift. Eickhout verzilvert de radicale winst, zijn blufpoker heeft gewerkt.

Ngo’s en achterban

In ‘klimaatmores’ schetst de schrijver over de volle breedte de waaier van mensen die hun invloed gebruiken om klimaatbeleid te pushen of traineren. De auto-industrie, multinationals als staalgigant Tata, Niet Gouvernementele Organisaties (Ngo’s), lobbyisten, de machinerieën die spaken in de wielen willen steken, de onbeholpenheid van Nederlandse Kamerleden en journalisten. Interessant leesvoer. Wat mij verraste: de verhalen over contacten met de groene Ngo’s en klimaatbeweging blijven erg aan de oppervlakte. De Urgendazaak komt pas in de laatste pagina’s aan bod. Een scherp contrast met Jeremy Legget, schrijver van The Winning of the Carbon War’. Die Sms’te zelfs vanaf de klimaattop met Bill McKibben en Naomi Klein op de grote D12 demonstratie bij de Arc de Triomphe.

Het komt op mij over als dat er wellicht daadwerkelijk enige afstand heerst tussen deze groene ridder Bas Eickhout en organisaties die deel zijn van zijn klassieke achterban. Is dat zo? Ze strijden voor dezelfde idealen van een circulaire, fossielvrije economie.  Het is bij insiders bekend dat Eickhout de keus heeft gemaakt het Groen Links fractievoorzitterschap van de Tweede Kamer aan Jesse Klaver over te laten. Omdat hij als specialist in de EU meer op zijn hoofddoel, effectief klimaatbeleid, denkt te bereiken. Minister Kamp bekende onlangs dat hij ’s avonds op zijn nachtkastje een hele stapel moties van Groen Linkswoordvoerster milieu Liesbeth van Tongeren bekijkt.

Haar stem wordt klaarblijkelijk luid en duidelijk gehoord. Bij de Tweede Kamerverkiezingen 2017 zal Groen Links meer zetels halen dan de huidige vier. Mijn politieke instinct zegt: Bas Eickhout, doe Nederland een plezier. De doorzettingsmacht om Nederland niet langer de vieze man van Europa te laten zijn is gediend met een tweede paar groene bokshandschoenen. Haal ze van het touw, trek ze aan en deel paar 2 uit. En u, groene lezer, allemaal naar de winkel voor ‘klimaatmores’.

Amsterdam, 29 april. Door Egbert Born

Deze review reflecteert de mening van de recensent en weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs de opinie van Greenpeace Nederland of Greenpeace International

Klimaatmores, auteur Bas Eickhout.

Paperback, 214 pagina’s.

Uitgeverij Lemniscaat, prijs € 19,95