3e Stuurman Helena: ‘Terug op kantoor miste ik het gevoel van bemanning en in de natuur zijn.’

Vlak voor de Arctic Sunrise vertrok van Delfzijl voor een nieuwe campagne in Noorwegen spraken we met bemanningslid Helena, derde stuurman. Ze maakte de beginfase mee van de introductie van internet op de greenpeace vloot als webmaster. Een campagne op zee veranderde haar toekomst. Een persoonlijk en avontuurlijk verhaal van een buitenkind.

Kan je om te beginnen vertellen, wie ben je, hoe heet je, waar kom je vandaan?

Mijn naam is Helena, ik denk dat ik Australische ben, ik heb nu meer dan een decennium op de schepen gewerkt. Ik ben niet echt gevestigd op een plek, ik heb veel gereisd. Tussen de boottrips door.

Ik zag je familienaam, De Carlos, we vermoedden dat je van Portugese afkomst bent…

Spaans en Portugees. Ik ben geboren in Brazilië, maar groeide op in Australië. Mijn vader is Spaans. Mijn moeder komt uit Nieuw Zeeland, zij ging naar Zwitserland en ontmoette hem in Geneve. Ze reisden samen door Zuid Amerika, vestigden zich in de ‘seventies’ in Brazilië en daar werd ik geboren.

We maken een sprong in de tijd. Op een bepaald punt in je leven besloot je bij greenpeace te gaan. Hoe verliep dat proces?

Hoe verliep dat proces. Ik studeerde psychologie aan de universiteit, maar deed ook milieu vakken. Veel ging over wetenschap en sociale verandering, dat vond ik interessant. Toen ik opgroeide was ik altijd buiten, ik ging de ‘bush’ in, naar het strand en was graag in de natuur. Mijn vader was een echte buitenman. Ik denk zo dat ik verbonden was met het buitenleven, in bomen klimmen en zo. Dat was voor de IPad en mobiele telefoons kwamen, daar ben ik erg dankbaar voor.  

Op de universiteit was ik in een heel vroeg stadium op internet. Ik herkende de kracht wat internet bij elkaar zou kunnen brengen. Van gelijkgestemde mensen. Dat heeft een goede en slechte kant, maar ik zag veel potentie in het web, vooral aan sociale verandering en voor het milieu. Dus ging ik web productie studeren. Zo kwam ik bij greenpeace Australië, ik kreeg een baan op kantoor als ‘webbie’.

Oh, dus echt in de begintijd van internet…

Ja, dat was in 2002. Ik was twee jaar op kantoor, deed ook actie trainingen. Erg inspirerend met de mensen te werken. Toen ging ik naar Amsterdam voor een internationale stage voor alle web teams. In de dagen voor dat er voor de hele planeet was. We zochten naar een manier hoe heel greenpeace een content management systeem zou kunnen hebben. We waren feitelijk in de frontlinie van de scheepvaart, we probeerden live beelden naar buiten te brengen van de acties.

Veel mensen van de web teams hadden iets van ‘laten we dit gebruiken en meer gaan doen’. Bloggen begon pas. En we wilden mensen op de schepen engageren, die mogelijkheden waren er nog niet. Tot dit schip, de Arctic Sunrise naar Cains kwam, in Queensland, Australië. Onderweg naar Papoea Nieuw Guinea voor een campagne tegen ontbossing. Daar kreeg ik de kans aan boord te gaan als deel van het actieteam. Het stelde niet veel voor, er was geen Wifi aan boord. Het ging zo van, je kon twee keer per dag iets uploaden.

Hoe ging de datatransmissie dan?

Je moest een ftp protocol gebruiken en de radio operateur deed dan het magische deel. Toch waren wij de voorhoede van het uitsturen van beelden. Dat is compleet omgeslagen, het internet is compleet veranderd. En het leven aan boord ook. Er was geen internet aan boord, je kon 2 x per dag je mails downloaden. Er was een telefoon, maar dat was complex. Op een bepaalde manier ook leuk, want mensen waren toen niet de hele tijd op Facebook

Als er geen manier was je te verbinden met de buitenwereld, is de enige andere optie je sterker te verbinden met de mensen aan boord.

Jaaaa. Er is een goede en slechte kant. Nu is het aan de ene kant om meer in contact te zijn met je familie. Veel scheepslieden hebben nu een meer bestendige carrière met deze instrumenten van constante communicatie. Maar toen had je ook de ervaring van er helemaal uit zijn op de zee. Je had alleen elkaar.

Hoe maakte je daarna de beslissing echt de zee op te gaan?

Ik was er lange tijd en bracht veel tijd door aan dek. Ik genoot echt van die levensstijl. Het was echt leuk om met het schip verbonden te zijn, fysiek, schilderend en buiten en op de zee te zijn. Eenmaal terug op kantoor was niet echt meer hetzelfde. Ik miste dat gevoel van een bemanning zijn, een familie, buiten in de natuur zijn en dingen ervaren die buitengewoon waren in hele speciale omstandigheden. Met een missie wanneer je een campagne ging doen.

Dus, vervolgens verliet ik mijn baan op kantoor. En vertrok naar Amsterdam om vrijwilliger te worden als scheepsmaat op de Arctic Sunrise. En veel te reizen. Ik vermoedde dat ik meer ervaring op een boot moest hebben voordat ik echt kon solliciteren als scheepsmaat. Dus ging ik gewoon als vrijwilliger mee op andere zeilschepen. Ik had een boek bij me ‘Het lifters handboek’ wat liet zien hoe je de wereld over kon liften op zeilschepen.

Oh, wow.

Ja, het was echt interessant, als je zelf rondduwen naar buiten je comfortzone. Zoals ik bijvoorbeeld op Gibraltar rondliep en zei ‘Hallo, gaat er nog iemand naar de Caraïbische eilanden?’. Er lag daar een jacht. Het was zo’n beetje op het einde van het seizoen. Ze vertrekken dan allemaal uit het Middellandse Zee gebied om naar het Caribisch gebied te reizen. Ik kreeg dus een van de laatste boten. Eenmaal op de Canarische eilanden stuurde ik mijn sollicitatie op naar greenpeace. Ik dacht ‘Ok, nu kan ik zeilen’ en schreef ‘Ik ben op dit moment op zee en zou het te gek vinden terug te komen als scheepsmaat’. Daarna zeilden we twee weken zonder mogelijkheid om te zien of ik een antwoord had gekregen. Eenmaal in het Caribisch gebied aangekomen, kreeg ik mijn eerste baan aangeboden op de Esperanza.

Nu ben je derde stuurman, een officierspositie. Kan dat zonder de diploma’s te hebben?

Nee, je moet weer naar school. Ik ben lang scheepsmaat geweest en dacht dat ik later terug zou gaan naar het greenpeace kantoor of een ‘normale baan’ zou krijgen als webbeheerder. In plaats daarvan ging ik drie jaar geleden naar het Maritiem College in Tasmanië en kreeg mijn papieren voor bootsman. Ik had mijn missie geformuleerd, ik wilde de diploma’s en mijn eerste reis als bootsman maken voor mijn 40e verjaardag. Precies op de dag van mijn verjaardag kreeg ik het bericht ‘Je krijgt je eerste trip’. Perfect!

Waar ging die campagne over?

Ik denk dat het op de Noordzee was met de stenen… Ja, we gingen naar het visgebied in de Baltische zee om met Finland en de Zweden wat trainingen te doen en gingen terug naar de Noordzee om de stenen actie te doen.

Voor de mensen die dit lezen en die stenen campagne niet kennen, kan je het doel kort beschrijven?

Het doel van de campagne was om visgebieden te beschermen die bedreigd werden door overbevissing met sleepnetten. Van nature waren er grote rotsblokken op de zeebodem geweest, maar die waren er uit gevist. Wij plaatsten van die grote rotsblokken terug, dat vinden de vissers niet leuk! We creëerden zo een toevluchtsoord, een visparadijs. Een soort van habitat zoals het voorheen was. We hadden die grote keien van een ton zwaar. Ik weet niet waar ze exact vandaan kwamen…

Uit Scandinavië. In die tijd sprak ik met de campagneleider Pavel. Hij vertelde dat ze de originele keien hadden bestudeerd. En overal in Europa zochten om een vergelijkbaar type te vinden.

Scandinavië, ja, Pavel. We wilden vermijden dat we iets compleet anders zouden introduceren. We brachten ze op een kraan en hadden een soort glijbaan. En brachten precies in kaart welke positie ze kwamen. Het moest echt veilig zijn. Zodra we ze gelokaliseerd hadden stuurden we een waarschuwing uit naar de vissers, ze wisten waar ze lagen.

Er was een heleboel gedoe rond die campagne in Nederland…

Ja, ze waren boos.

Als stuurman werk je met wachtschema’s, de hele tijd op en af. Hoe werkt dat als je slecht geslapen hebt?

Dat is een dingetje. In de hele scheepvaart is het zo, de derde stuurman is van 8 tot 12 op de brug. Dan lunch, een beetje rusten en kleine klusjes. En dan opnieuw van 8 tot 12 middernacht. De Arctic Sunrise is een ‘roly poly’ schip, het is een ijsbreker en heeft een ronde bodem zodat ie op het ijs kan bumpen om het te breken. Ze rolt je dus op een niet zo fijne manier als wanneer je in slaap wordt gewiegd. Meer in een onvoorspelbare beweging, zoals een kurketrekker. Vermoeidheid is een aandachtspunt op zee.

Is er een ontsnappingsroute, een oplossing als je merkt dat een collega te moe is?

Oh, dat lossen we samen op als team. De kapitein doet normaal geen wacht, maar als we in een campagne zitten, doet hij het soms wel. De 1e stuurman heeft dan erg veel werk aan dek, hij werkt intensief samen met de actiecoördinator, zoals het lanceren van de boten. Dat komt bovenop zijn verantwoordelijkheden voor het onderhoud, het verblijf aan boord en de veiligheid van iedereen. Ik neem dan ook wel eens een paar uurtjes voor mijn rekening van zijn wacht.

Wat merk je van klimaatverandering? Merkt je familie in Australië het?

Waar je het echt kan zien is in het Arctisch gebied. Vorige zomer waren we in Svalbard, op Spitsbergen. We zijn langs de noordkant gevaren en je zag nergens meer ijs. Je spreekt met mensen die daar al tientallen jaren wonen. Iemand vertelde me dat ze een sneeuwmobiel kwijt waren geraakt die door het ijs zakte. Dat zijn mensen die expert zijn in het ‘lezen’ van het ijs en zeggen dat het steeds moeilijker en onvoorspelbaar wordt.

Waar mijn moeder woont in Australië, was recent een van de grootste overstromingen sinds de jaren zeventig. Je kan nooit met zekerheid zeggen of dat ligt aan klimaatverandering.

Dus het vervolg van de Act for Arctic campagne is heel noodzakelijk?

Ja, absoluut. Je ziet het daar gebeuren. We gaan weer richting Svalbard. Door het terugtrekkende ijs worden daar meer visgebieden geopend. Greenpeace doet zijn best die gebieden te beschermen voordat ze toegankelijk worden voor iedereen.

Dit interview is onderdeel van de serie Greenpeace ships telling green stories. Wij brengen de verhalen van de bemanning naar de wal. De schepen zijn de oorsprong van de geschiedenis en de levenslijn van de toekomst van Greenpeace. Het zijn de bemanningen die mogelijk maken dat we zien wat er op de oceanen gebeurd.

 

Amsterdam, 27 juli 2017

Interview en vertaling: Egbert Born.

Foto : © Alba van der Velden